De darm op hogere leeftijd

De ouder wordende darm – hoe het microbioom op hogere leeftijd verandert en welke rol Bacillus subtilis in het onderzoek speelt

Categorie: Gezondheid & preventie
Microbioom, darm, verouderingsprocessen, Bacillus subtilis, wetenschappelijke duiding

Inleiding – waarom de darm op latere leeftijd opnieuw wordt beoordeeld

Met het toenemen van de leeftijd ondergaat het menselijk organisme ingrijpende veranderingen. Deze hebben niet alleen betrekking op spieren, botten of het metabolisme, maar in het bijzonder ook op de darm. Pas in de afgelopen twee decennia is de leeftijdsafhankelijke verandering van het darmmicrobioom centraal komen te staan in het onderzoek.

Tegenwoordig geldt dat het verouderingsproces van de mens nauw verbonden is met veranderingen in de darmflora.

Dit inzicht heeft het beeld van de “seniorendarm” fundamenteel veranderd: van een louter passief spijsverteringsorgaan naar een centrale regulatieruimte van het ouder wordende organisme.

Wat er daadwerkelijk verandert in de darm met het ouder worden

Talrijke observationele studies laten zien dat het microbioom op hogere leeftijd op meerdere punten systematisch verschilt:

de microbiële diversiteit neemt af
de individuele stabiliteit van het microbioom vermindert
de verhouding van bepaalde microbiële groepen verschuift
stofwisselingsprofielen van darmbacteriën veranderen

Deze veranderingen ontwikkelen zich geleidelijk over vele jaren. Ze worden beïnvloed door onder andere:

veranderde voedingsgewoonten
een geringere variatie in voeding
verminderde lichamelijke activiteit
gebruik van medicatie
leeftijdsgebonden veranderingen van het darmslijmvlies

De darm van de oudere mens is daarmee biologisch niet meer dezelfde als in jongere jaren, ook al is dit uiterlijk vaak niet direct merkbaar.

Leeftijd, darmbarrière en microbiële regulatie

Een bijzonder intensief onderzocht thema is de zogenoemde darmbarrière. Deze scheidt de interne lichaamsruimte van het door micro-organismen gekoloniseerde darmoppervlak. Met toenemende leeftijd worden hier vaak waargenomen:

structurele veranderingen van het slijmvlies
veranderingen in de dikte van de slijmlaag
een gewijzigde verdeling van immuuncellen

Deze factoren kunnen de interactie tussen microbioom en immuunsysteem beïnvloeden. De darm blijft daardoor ook op hogere leeftijd een centrale plaats van biologische regulatieprocessen, zij het onder gewijzigde omstandigheden.

Waarom sporenvormende bacteriën op latere leeftijd bijzondere aandacht krijgen

Tegen deze achtergrond richt een deel van het onderzoek zich specifiek op micro-organismen die onder veranderde darmcondities bijzondere ecologische eigenschappen bezitten. Daartoe behoren sporenvormende bacteriën, zoals Bacillus subtilis.

Sporenvormers onderscheiden zich van klassieke darmbacteriën door:

uitzonderlijke milieu- en zuurbestendigheid
hoge stabiliteit ten opzichte van externe invloeden
specifieke ecologische aanpassingsmechanismen

Vanuit microbiologisch perspectief worden zij niet beschouwd als permanente darmbewoners, maar als transiënte micro-organismen die het spijsverteringskanaal tijdelijk passeren en daarbij kunnen interageren met het bestaande microbiële ecosysteem.

Juist deze eigenschappen maken hen bijzonder interessant voor onderzoek in de context van een door veroudering veranderd darmmilieu.

Bacillus subtilis in de context van het verouderende microbioom

Bacillus subtilis is een intensief bestudeerd sporenvormend micro-organisme dat al decennia wordt onderzocht binnen de milieumikrobiologie, de levensmiddelenwetenschap en het microbiomonderzoek.

In relatie tot de ouder wordende darm richten wetenschappers zich met name op:

zijn hoge overlevingsvermogen in het spijsverteringskanaal
zijn interactie met bestaande microbiële gemeenschappen
zijn metabole activiteiten in het darmmilieu
zijn stam-specifieke eigenschappen

Belangrijk hierbij is dat een functionele beoordeling altijd stam-specifiek en contextafhankelijk is. Algemene uitspraken over “Bacillus subtilis” zonder duidelijke stamdefinitie zijn vanuit wetenschappelijk oogpunt niet toelaatbaar.

Waarom de seniorendarm geen “deficiënte darm” is

Een belangrijk perspectief binnen de moderne verouderingsonderzoek is dat de darm van oudere mensen niet simpelweg “verzwakt” is, maar biologisch anders wordt gereguleerd.

De leeftijdsafhankelijke veranderingen vormen geen fout van het systeem, maar maken deel uit van een langdurig aanpassingsproces. Beslissend is daarom niet een terugkeer naar een “jeugdige toestand”, maar het begrijpen van deze leeftijdsfysiologische kenmerken.

Ook hier sluit het moderne microbiomonderzoek aan: niet het corrigeren van afzonderlijke waarden staat centraal, maar het stabiliseren van complexe microbiële evenwichten op hogere leeftijd.

Huidige stand van het onderzoek

Het onderzoek naar de samenhang tussen leeftijd, darmflora en sporenvormende bacteriën ontwikkelt zich dynamisch. Veel vraagstellingen worden momenteel onderzocht in:

observationele studies
microbiologische modelexperimenten
metabolomische analyses

Langdurige klinische evaluaties bevinden zich voor veel aspecten nog in opbouw.

Er bestaat echter consensus dat:

het microbioom op hogere leeftijd een eigen biologisch profiel ontwikkelt
stabiele microbiële systemen een centrale rol spelen in fysiologische regulatieprocessen
sporenvormende micro-organismen bijzondere ecologische eigenschappen bezitten die verder worden onderzocht

Het daadwerkelijke inzicht

Het wellicht belangrijkste perspectief is het volgende:

de darm van de oudere mens is geen passieve factor van veroudering, maar een actieve medevormgever van het verouderingsproces.

En:

niet alleen de afname van bepaalde bacteriën is relevant, maar de langetermijndynamiek van microbiële ecosystemen.

Daarmee verschuift de seniorendarm van een louter functionele benadering naar het centrum van de systemische verouderingsbiologie.

Zakelijke samenvatting

Het darmmicrobioom verandert structureel op hogere leeftijd
De microbiële diversiteit neemt vaak af
De darmbarrière vertoont leeftijdsafhankelijke aanpassingen
Sporenvormende micro-organismen zoals Bacillus subtilis bezitten bijzondere ecologische eigenschappen
Het onderzoek beschouwt de seniorendarm tegenwoordig als een actief regulatiesysteem

Juridische toelichting

Deze bijdrage dient uitsluitend ter algemene wetenschappelijke informatie. Zij vormt geen medische advisering, geen therapieaanbeveling en geen gezondheidsclaim in de zin van de EU-verordening inzake voedings- en gezondheidsclaims (EG) nr. 1924/2006.

Auteur Andreas Kraus
Eigenaar en algemeen directeur Professionele leiding

Redactie en onderzoek Selina Kraus
Journalist BA Masterstudie management en leiding van online marketing